مراحل زندگي خواجه نصيرالدين طوسي

 

حسن مختاري (نويسند‌ه و شاعر)

 

 

«خواجه نصيرالدين طوسي» در زندگي خود، سه مرحله را پشت سر گذاشت:
مرحله‌ي اول: اين دوران از ولادت خواجه تا زمان پيوستن او به اسماعيليان را شامل مي‌شود كه همه‌ي آن، صرف تحصيل و تكميل علوم در مراكز علمي آن زمان شد. اين مرحله از زندگي خواجه به كسب علوم از محضر اساتيدي كه دانشمندان زمان بودند، گذشت. از اين رو، مورخان اطلاعات مختصري را به اجمال نقل كرده‌اند. همچنين نمي‌دانيم آيا خواجه در اين مرحله، كتابي تأليف كرده است يا نه؟
بنا به قول عده‌اي از مورخين ازجمله «حمدالله مستوفي» در تاريخ گزيده، خواجه اصالتاً اهل جهرود از توابع ساوه بوده است كه امروز جزو قم مي‌باشد و پس از اين‌كه خانواده‌اش در طوس ساكن شدند، در اين شهر به دنيا آمد و به همين دليل به «طوسي» مشهور شد و خواجه، خود را در مقدمه‌ي «زيج ايلخاني» اين‌گونه معرفي مي‌كند: «من بنده‌ي كم‌ترين نصير را كه از طوسم ...».
پدرش «محمد بن حسن» نام داشت كه مردي اهل علم و تدريس و روايت و درايت بود. او علوم ديني و مباني علوم عقلي را نزد پدرش كه از فقهاي مكتب اثني‌عشري و از محدثين طوس بود، فراگرفت. او در همان كودكي، قرآن مجيد را آموخت و علوم ادب را به اقسام آن، از نحو و صرف و اشتقاق و مباني علل و لغت فراگرفت و احاديث نبوي و اخبار و آثار بزرگان دين را بياموخت و به تحصيل علم فقه و اصول و اخذ حديث پرداخت.
او همچنين منطق، فلسفه‌ي طبيعي و مابعدالطبيعه را نزد دايي خود «نورالدين علي بن محمد شيعي» آموخت. در خلال اين احوال، علوم رياضي را از حساب و هندسه و جبر با دقت تمام، تحصيل كرد. سپس در ابتداي جواني براي تكميل معلومات خويش، از طوس به نيشابور كه از مراكز مهم علمي ممالك اسلامي در آن دوره محسوب مي‌شد، سفر كرد.

مرحله‌ي دوم: اين مرحله با آغاز حمله‌ي مغول به ايران شروع مي‌شود. زماني كه شهرها يكي پس از ديگري سقوط مي‌كرد و با فرار «سلطان محمد خوارزمشاه» موجبات مقاومت و دفاع از بين رفته بود؛ تنها قلعه‌هاي اسماعيليان بود كه با مغول مي‌جنگيد. اسماعيليه آن‌چنان مقاومت مي‌كردند كه مغولان از دست‌يافتن به قلعه‌هاي آنان عاجز ماندند. در اين مقطع از زمان، خواجه از يگانه پناهگاه آن روز در مقابل هجوم مغول استفاده كرده و به قهستان سفر كرد و دعوت حاكم قهستان «ناصرالدين عبدالرحيم بن ابي منصور» را پذيرفت و به عنوان مهمان نزد او رفت. «مصطفي صدرالدين» در كتاب «شرح رجال و مشاهير نامي ايران» آورده: «در آن روزگاري كه آوازه‌ي دانش خواجه به اطراف و اكناف رسيده بود، رئيس ناصرالدين محتشم كه از دانشوران اسماعيليه بود، به ديدار خواجه مايل شد و او را به قاينات دعوت كرد و مقدم او را بسيار گرامي داشت و خواجه مدت‌ها در آن‌جا بود و كتاب تهذيب اخلاق ابن مسكويه را به فارسي ترجمه و شرح داد و به نام اخلاق ناصري تأليف كرد».
اين قسمت از زندگي خواجه را مورخين به طور مفصل، نقل نكرده‌اند و نقطه‌ي كوري در زندگي خواجه در قلعه‌كوه قاين مي‌باشد. اميد است به همت محققان و پژوهشگران، اين فصل از زندگي او، ثبت و ضبط گردد.
بيش‌تر پژوهشگران، مرحله‌ي دوم زندگي خواجه را در قلعه‌ي «ميمون‌دژ» و دربار «هولاكو خان» اختصاص داده‌اند. او بنا به درخواست پيشواي اسماعيليان «علاءالدين» پسر محمد، به آن‌جا آمده بود.
در سال 653 «ركن‌الدين محمد» پسر علاءالدين و حاكم اسماعيليان، تسليم مغولان شد و خواجه‌ي طوس پس از يك ربع قرن كه با اسماعيليان زندگي كرده بود، به هولاكو پيوست. نصيرالدين بيش از 12 سال از عمرش را در قلعه‌كوه قاين گذراند و جاي بسي تأسف است كه هيچ‌يك از پژوهشگران، تحقيق و تفحصي در آن نداشته‌اند.

مرحله‌ي سوم: اين مرحله از پيوستن خواجه‌نصير به هولاكو آغاز مي‌شود. در اين دوران، خواجه بقيه‌ي كتاب‌هاي خود، خاصه كتاب‌هايي را كه در مذهب اماميه صراحت دارد؛ تأليف كرد و در 14 ماه شوال 654 در اثر اتصال خود به هولاكو اعلان كرد كه شيعه‌ي اثني‌عشري است.
طوسي نسبت به هولاكو به منزله‌ي وزير بود و هميشه در حضر و سفر با او همراه بود و ازجمله در حمله‌ي هولاكو به بغداد و سوريه، با او همراهي مي‌كرد و نامه‌هايي از زبان هولاكو نوشته است.
هولاكو، خواجه نصيرالدين را به علت مكانت علمي و ارزش فكري، در شمار خواص خود درآورد و در حفظ او كوشيد و به صحبت خود برگزيد. همچنين خواجه‌نصير به واسطه‌ي تخصص در علم نجوم، مورد توجه هولاكو قرار گرفت.
هولاكو فوق‌العاده به علم نجوم علاقه داشت. خواجه‌نصير، اين فرصت را غنيمت شمرد و از منزلت خود در دربار هولاكو استفاده كرد و با قبول مقام وزارت، درحقيقت بر عقل هولاكو مسلط شد.
او از تمام نيرو و قدرت تدبير خود استفاده كرد تا بقيه‌ي علما، فلاسفه و حكما را از نابودي كه در انتظارشان بود، نجات دهد. شايد وجود او، قوي‌ترين عامل براي حفظ ميراث فرهنگ و تمدن اسلامي بود.
و «سعدي» چه نيكو سروده:

همي گريختم از مردمان به كوه و به دشت
كه از خدای نبودم به ديگري پرداخت
قیاس کن که چه حالم بود در این ساعت
که در طویله‌ي نامردمان بباید ساخت

 

 


نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

مطالب پربازدید امسال

مطالب اخیر

درباره ما

 

هفته نامه‌ي اجتماعي، سياسي « طلوع خراسان »

ﺻﺎﺣﺐ اﻣﺘﯿﺎز و ﻣﺪﯾﺮﻣﺴﺌﻮل: اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺷﻮﺷﺘﺮي

دفتر مرکزی: خراسان جنوبي - قاین - خ امام رضا (ع) - جنب بانک کشاورزی مركزي

ایمیل: tolueqaenat[at]yahoo.com

صندوق پستی: 156

دفتر تحريريه: 32525090

دفتر تبليغات: 32531234

ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ اﻧﺤﺼﺎري ﭘﺬﯾﺮش ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت در اﺳﺘﺎن ﺗﻬﺮان: ﺷﺮﮐﺖ ﻧﺸﺮ ﺑﯿﻠﺒﻮرد ﻋﺮش ﻃﻼﯾﯽ ﮐﯿﺶ 88546630


***


* «ﻃﻠﻮع خراسان» نشريه‌اي ﻣﺮدﻣﯽ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﮔﺮوه ﯾﺎ ارﮔﺎﻧﯽ، واﺑﺴﺘﻪ ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

* ﻣﻄﺎﻟﺐ نویسندگان، دﯾﺪﮔﺎه نشريه نمی‌باشد.

* نشريه در وﯾﺮاﯾﺶ ﻣﻄﺎﻟﺐ رﺳﯿﺪه، آزاد اﺳﺖ.

مطالب پربازدید ماه

ورود اعضا

ورود به بخش کاربری و یا ثبت نام اعضای جدید .

مسیر سایت

  • .:
  • بازدید امروز 178
  • -
  • بازدید کل 2539042