آیین‌هاي علم‌گردانی و تعزيه در خراسان‌جنوبی

علم‌گرداني ازجمله مراسم عزاداري در استان خراسان‌جنوبي است كه در زمان‌های بسیار دور براي فوت اشخاص مهم انجام مي‌شد و بعدها كه اعتقادات مذهبي اسلامي شكل مي‌گيرد، اين رسم نيز رنگ و شكل مذهبي گرفته و به‌صورت يكي از شيوه‌هاي عزاداري در ماه محرم اجرا مي‌شود.
به‌گزارش روابط عمومی و امور فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی خراسان‌جنوبی، در اين مراسم، عده‌اي علمچي و ملا (فاتحه‌خوان) علم‌ها را به در‌ِ خانه‌ي اهالي مي‌برند و نذورات را جمع‌آوري مي‌كنند. معمولاً از روز چهارم يا پنجم محرم، علم‌گرداني را شروع نموده، صاحب‌خانه‌ها نيز علم‌ها را زيارت كرده و نذورات خود را پخش مي‌كنند كه شامل نان، پول، گندم، خرما، شيريني و آجيل است. قبرستان از ديگر جاهايي است كه علم را به آن‌جا برده و در سر قبرها، علم را به زمين مي‌گذارند و فاتحه‌خوانی می‌کنند.
مراسم علم‌گرداني در حال حاضر در برخي از نقاط استان خراسان‌جنوبي اجرا نمي‌شود و فقط روستاهايي كه علم دارند، اين مراسم را اجرا مي‌كنند.
پايه‌هاي علم، چوبي و طول بيش‌تر آن‌ها 3 تا 5 متر است. علم‌ها پوششي پارچه‌اي دارند كه به آن «پيراهن علم» يا «پوشش علم» گويند و بيش‌تر به رنگ‌هاي سبز و سياه است. رنگ سفيد و روشن نیز در آن دیده می‌شود. علم سبز بيش‌تر به علم حضرت ابوالفضل‌العباس(ع) مشهور است و علم سياه به‌نام امام حسين(ع) و ساير ائمه مي‌باشد. به بالاي علم‌ها، توغ وصل مي‌شود و زير توغ، دستمال‌هاي زيادي بسته می‌شود كه اكثر آن‌ها نذري است و توسط مردم تهيه مي‌شود. دستمال‌ها به رنگ‌هاي گوناگوني است ولي رنگ سبز و سياه، بيش از ساير رنگ‌ها است.
لازم به‌ذکر است مراسم علم‌گردانی به شماره‌ي 628 - 22/9/91 در فهرست میراث معنوی کشور به‌ثبت رسیده است.
تعزیه در لغت به‌معنای نمایش مذهبی، سوگواری، عزاداری و یادبود عزیزان است ولی در اصطلاح، نوعی نمایش مذهبی است که برخلاف معنی لغوی آن، غم‌انگیز بودن شرط حتمی آن نیست و ممکن است گاهی خنده‌آور هم باشد.
تعزیه یا شبیه‌خوانی، نمایشی است که در آن، یکی از وقایع کربلای حسینی را اجرا می‌کنند و افراد شبیه‌خوانی، دو گروه هستند: مخالف‌خوان‌ها و موافق‌خوان‌ها یا موافقین و مخالفین. موافقین به کسانی که نقش امام حسین(ع) و یارانش را به‌عهده دارند، گفته مي‌شود و مخالف‌خوان‌ها کسانی هستند که نقش دشمنان امام را اجرا می‌کنند.
شبیه‌خوان‌ها اکثراً از افراد بومی منطقه هستند و هریک لباس‌های گوناگون و رنگارنگ بر حسب نقش خود می‌پوشند. لباس مخالف‌خوان‌ها به‌رنگ قرمز بوده و معمولاً چکمه و پالتو می‌پوشند، کلاه‌خود به سر می‌گذارند و دستمال‌های رنگی و قرمز به کمرشان می‌بندند. لباس موافق‌خوان‌ها به‌رنگ سبز یا سیاه است و کسی که نقش امام را به‌عهده دارد، عمامه‌ي سبز می‌گذارد و عبا می‌پوشد. لباس شبیه‌خوانی حضرت عباس(ع) به‌رنگ سبز است و معمولاً پالتو می‌پوشد، دستمال به کمر می‌بندد و سرش را نیز با کلاه‌خود و دستمال می‌پوشاند. شبیه‌خوان‌هایی که نقش زنان را ایفا می‌کنند، لباسی می‌پوشند که مشکی بوده و تا پشت پای‌شان می‌رسد و روی آن هم چارقدی مشکی به‌سر کرده و روی صورت‌شان را با پارچه‌ای می‌پوشانند. گروهی نیز مسئول اجرای موسیقی، طبل و شیپور هستند.
تعزیه، نمایشی مردمی است که بر اثر تجربه و تمرین به‌گونه‌ای که امروز شاهد آن هستیم، مبدل شده و می‌توان اذعان نمود که تنها شیوه‌ی عزاداری است که تمامی رخ‌دادهای واقعه‌ي عظیم کربلا را بیان کرده و در بیننده، تأثیر مستقیم دارد.
مراسم تعزیه به شماره‌ي 27 در فهرست میراث معنوی کشور به‌ثبت رسیده است.


نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

مطالب پربازدید امسال

مطالب اخیر

درباره ما

 

هفته نامه‌ي اجتماعي، سياسي « طلوع خراسان »

ﺻﺎﺣﺐ اﻣﺘﯿﺎز و ﻣﺪﯾﺮﻣﺴﺌﻮل: اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺷﻮﺷﺘﺮي

دفتر مرکزی: خراسان جنوبي - قاین - خ امام رضا (ع) - جنب بانک کشاورزی مركزي

ایمیل: tolueqaenat[at]yahoo.com

صندوق پستی: 156

دفتر تحريريه: 32525090

دفتر تبليغات: 32531234

ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ اﻧﺤﺼﺎري ﭘﺬﯾﺮش ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت در اﺳﺘﺎن ﺗﻬﺮان: ﺷﺮﮐﺖ ﻧﺸﺮ ﺑﯿﻠﺒﻮرد ﻋﺮش ﻃﻼﯾﯽ ﮐﯿﺶ 88546630


***


* «ﻃﻠﻮع خراسان» نشريه‌اي ﻣﺮدﻣﯽ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﮔﺮوه ﯾﺎ ارﮔﺎﻧﯽ، واﺑﺴﺘﻪ ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

* ﻣﻄﺎﻟﺐ نویسندگان، دﯾﺪﮔﺎه نشريه نمی‌باشد.

* نشريه در وﯾﺮاﯾﺶ ﻣﻄﺎﻟﺐ رﺳﯿﺪه، آزاد اﺳﺖ.

مطالب پربازدید ماه

ورود اعضا

ورود به بخش کاربری و یا ثبت نام اعضای جدید .

مسیر سایت

  • .:
  • بازدید امروز 1395
  • -
  • بازدید کل 2726442